¿Machaq uñacht’awinakax Cantor jupax Dedekind ukarux plagio ukham uñt’ayawayi? | Mewayz Blog Skip to main content
Hacker News

¿Machaq uñacht’awinakax Cantor jupax Dedekind ukarux plagio ukham uñt’ayawayi?

Amuyunaka

13 min read Via www.quantamagazine.org

Mewayz Team

Editorial Team

Hacker News

Jichha pacha matemáticas ukar uñt’ayir Rivalencia

Historia matemática ukan anales ukanx juk’a jaqichasïwinakaw amuyun aski — jan ukax ch’axwañjam — Georg Cantor ukat Richard Dedekind ukanakan uñacht’ayata. Jupanakan qillqt’asiwipax 1870 ukat 1880 maranakanx yaqhip juk’amp revolucionario amuyunakaruw matemáticas ukan cimientos ukanakan uñstayatayna, chiqpach jakhüwinakan riguroso lurawipat qalltasa, jan tukuskir jaqix kunayman jach’a jach’a tukuñ uñacht’ayañkama. Ukampis mä jiskt’awix patak marat jilaw matemática tuqit sarnaqäwinakat yatxatirinakax jichhak machaq ch’amanchawayi: ¿Cantor jupax juk’amp jach’añchäwinak katuqawayi, ukat Dedekind jupax juk’amp jach’añchäwinak katuqawayi? Machaq yatxatat uñakipäwix correspondencia privada, borradores de manuscritos ukat cronología precisa de sus publicaciones ukanakax comunidad matemática ukarux khitinakas chiqpachan awkipän uka amuyunakax jichhax niya reflexivamente Cantor saparukiw atribuyktan ukanak wasitat uñakipañatakiw wayt’i.

Akax janiw mä académico ch’axwawikiti, notas a pie de página uka tuqita. Cantor jupax plagio lurawaypachati — jan ukax mä juk’a qullqichasiwaypachati — Dedekind ukax chuymaparuw ch’allxtayi, kunjams propiedad intelectual ukar asignapxtanxa, kunjams colaboración ukax apropiación ukar ch’amakt’ayi, ukat kunats documentación ukat atribución ukax sapa tuqinx wakiskiri, q’uma matemáticas ukhat jichha pacha negocios ukar puriñkama.

Kuntix Registro Histórico ukax nayratpach yatiykistu

| 1872 maranx panpachaniw independientemente chiqpach jakhüwinakan lurawinakap uñt’ayapxäna — Cantor jupax kunatix jichhax secuencias Cauchy satäkis ukanakamp apnaqasa, ukatx Dedekind jupax uñt’at “cuts” ukanakamp apnaqasa. Ukampis qillqatanakax uñacht’ayiwa, Dedekind jupax 1858 maratpachaw khuchhurat lurawip uñstayatayna, 14 mara phuqhat janïr uñt’ayatäkasa, ukatx Politécnico Zürich ukan cálculo yatichaskäna.

Kuntix sarnaqäw yatxatirinakax nayratpach yatipki ukax Cantor jupax Dedekind ukarux wali ch’amanchawayiwa, teoría de conjuntos ukan formativo maranakanxa. 1873 maran Dedekind sat chachar mä cartapanwa Cantor chachajj nayrïr kuti jisktʼäna, cheqpach jakhüwinakajj natural jakhüwinakampi mä sapa mayniru uñtʼayasiñapatakiw uchasispa. Dedekind jupax janiw jiskt’äwiruk ch’amanchawaykiti jan ukasti mä jach’a simplificación Cantor nayrïr uñacht’äwiparuw yanapt’awayi, chiqpach ukanakax jan jakt’kayawa. Ukampirus kunapachatix Cantor jupax uka jach’a yatiyäw Crelle’s Journal ukan 1874 maran uñt’ayäna, Dedekind ukan yanapt’awipax janiw arsutäkänti.

Aka jaytañax janiw mä kutikïkänti. Walja qillqatanakanx 1870 ukat 1880 mara tukuyanx Cantor jupax amuyunakaruw uñstayäna, ukax Dedekind ukamp mayjt’ayasiñanakapat jan pantjasir rastronakanïnwa — nayrïr formulaciones de cardinalidad, desnumerabilidad uka amuyunaka, ukat topología de punto-set ukan estructura ukanaka — jan kuna kasta uñt’awinak churasa, kunatix jichha pacha normas académicas ukanakax mayipkaspa.

Machaq Uñacht’awi: Manuscrito ukan pachanakapa ukat jan uñt’ayat Borrador

| Sarnaqäw yatxatirinakax Dedekind jupan amparapan borrador manuscritos uñt’apxi, ukax conjunto-teórico uka amuyunakaruw uñt’ayi — ukax mä nayrïr versión ukaw kunatix teorema ukar tukuspa, mä conjunto ukax jan tukuskirïspawa, ukax mä subconjunto propio ukamp bijección ukar uñt’ayasispa ukhakiw — ukax periodos janïr Cantor jupax resultados equivalentes uñt’ayawayki uka pachanakanwa.

| Aka qillqatanakax Cantor jupan pachpa amuyunakapat qillqt’at qillqatapatx walja maranak nayraw uñstawayi. Dedekind jupax qillqañ jark’añ amtkän ukhax — mä chiqanx legendario perfeccionismo ukat mä chiqanx amuyunakax janiw jichhakamax satisfactorio ukham uñt’atäkänti — Cantor jupax uka amuyunakaruw qillqt’atanakap tuqiw mantawayi, jupax jank’akiw yatiyañatak sartawayi.

Tiempo ukax especificidad ukanx maldición ukhamawa. Yatxatirinakax paqallq mayj mayj uñacht’awinak 1873 ukat 1885 maranakanx mä amuyunakax nayraqat Dedekind ukan privado qillqatanakapan jan ukax Cantor ukar qillqt’atanakapan uñsti, ukatx Cantor ukan uñt’ayat qillqatanakapanx 6 phaxsit 18 phaxsikamaw uñstawayi — jan citación ukamp.

Plagiarismo jan ukax Niebla de Colaboración?

Janïr Cantorar juchañchañatak jank’ak sarkasaxa, XIX pachan matemáticas ukan cultura intelectual ukar amuyañax wali askiwa. Normas de citación ukat atribución ukax jichhürunakat sipanx juk’amp jan formalizados ukhamaw jikxatasïna. Janiw formatos de referencia estandarizados ukanakax utjkänti, janiw sistemas de revisión de pares ukanakax utjkänti kunjamtix jiwasax uñt’ktan ukhama, ukatx “mä aruskipäwimp inspirata” ukat “mä amuyu mayt’ata” ukanakan límite ukax juk’amp ch’amakt’atawa. Matemáticos jupanakax sapa kutiw amuyunakax cartanakan uñt’ayasipxirïna, ukax implícito amuyt’awimpiw derechos de publicación ukax khititix qillqat qillqt’ki jupankiwa.

ukax mä juk’a pachanakanwa

"Influencia intelectual ukat lunthatasiñ intelectual ukanakan chimpupax janiw amuyunakampikiti, jan ukasti documentación ukan thakhipampiw uñt'ayasi, ukax jupanakar muyuntatänwa. Qhana qillqatanakax jan utjkipanx nayrar sartañ tuqit ch'axwawinakax mä qhanañchäwiruw tuku — ukat juk'amp jan axsart'ir yatiyirix walja kutiw crédito histórico ukax atipt'i."

ukat juk’ampinaka

Cantor arxatirinakax arsuwayapxiw jupax Dedekind ukan uñjawinakapan materia prima ukarux mä teoría sistemática ukar tukuyatayna — Dedekind jupax jathanak churatayna, ukampis Cantor jupax jardina luratayna. Ukanx chiqaw utji: Cantoran 1895–1897 maran Beiträge zur Begründung der transfiniten Mengenlehre ukax mä monumental síntesis ukar uñtasitawa, ukax Dedekind ukan qillqatapat sipans juk’ampiruw saraski. Ukampis machaq yatiyäwinakax jathanakax nayra uñt’atanakat sipanx juk’amp phuqhat luratawa sasaw qhanañchi, ukatx Cantor jupax jan uñt’ayatapax, mä juk’a pachatakix mä jach’a lapso ético ukhamaw kuna pachas uñt’ata.

Kunatsa Dedekind ukax amukt’awayi

Aka sarnaqäwin mä jach’a uñacht’awipax Dedekind jupan jaysawipawa — jan ukax juk’ampirus, mä jan utjatapa. Jupan nayrar sartañapatakix walja chimpunakax utjkchïnsa, Dedekind jupax janipuniw Cantor juparux jaqinak nayraqatan plagio sasin juchañchkänti. Walja amuyunakaw uka jark’aqasiñ qhanañchañatak yanapt’i:

  • Temperamental mayjt’awinaka: Dedekind jupax reservado, meticuloso ukat wali privado ukhamawa. Cantor jupax jach’a amtanïnwa, walja lurañanakanïnwa, ukat mä establecimiento matemático ukan uñt’ayasiñapatakix jan ch’amanïrakïnwa, ukax walja kutiw lurawiparux jan iyawskänti.
  • Vulnerabilidad profesional: Cantor jupax walja maranakaw Universidad de Halle ukan irnaqäna, ukax mä institución de segunda nivel ukankiwa, ukatx Leopold Kronecker jupamp jan wali uñisiñampiw uñjasi. Dedekind, Politécnico Brunswick ukan suma utt’ayata, inas mä nayrar sartañ ch’axwäwix jupar manqhan utjañap amuyaschispa.
  • Mayt’at dependencia: Crédito ukan jan equilibrio utjkchisa, panpachaniw uka jaqichasiñarux wali askit uñjapxäna. Dedekind jupan 1888 maran jach’a lurawipax Was sind und was sollen die Zahlen? ukax jupanakan mayacht’asis uñstayat amuyunakaparjam luratawa, ukat mä ch’axwawix jaqinak nayraqatanx panpachan herencianakaruw q’añuchaspa.
  • Filosofía de publicación: Dedekind jupax amuyunakax kunapachatix taqpach qhana ukat phuqhat estado ukar puripki ukhakiw uñt’ayasiñapa sasaw amuyäna. Jupax qhanpachaw walja resultadonak jan uñt’ayañ amtäna, ukax provisional ukhamaw sasaw uñjäna. Jupan amuyunakaparjamaxa, mä jan uñt’at amuyt’awix janiw akapachatakix wakicht’atäkänti.
sasaw sapxi

Aka qhipa amuyux inas juk’amp chuym ch’allxtaychi. Dedekind jupan pachpa perfeccionismo ukax Cantor jupax phuqhantat vacío uñstayatayna. Machaq uñacht’awinakax janiw mä jan wali jaqir sinti uñacht’aykiti jan ukasti mä jan walt’äw estructural ukar qhant’ayi: sistemas de documentación transparentes jan utjkipanx juk’amp prolific editor ukaw crédito ukx katjaraki, khitis nayraqat amuyt’awayi uk uñjasa.

💡 DID YOU KNOW?

Mewayz replaces 8+ business tools in one platform

CRM · Invoicing · HR · Projects · Booking · eCommerce · POS · Analytics. Free forever plan available.

Start Free →

Kunas Jichhürunakanx Atribución Intelectual ukatakix akax sañ muni

Cantor-Dedekind ukax matemáticas ukan sarnaqäwipat sipans juk’amp jach’aruw resonar. Sapa mayni yanapt’asiñ tuqinx — yatxatäwinak cientificonakat software desarrollo ukar estrategia empresarial ukar puriñkama — khitinakas mä amuyt’äw uñstayapxi ukat khitinakas ukak phuqhapxi uka jiskt’awix askichañax wali ch’amaw qhiparaski. Jichha pacha sistema académico ukax juk’amp riguroso normas ukanakampiw jaysawayxi, citación, coautoridad ukat preimpresión de acceso abierto ukanakamp muyuntata. Ukampis negocios ukanx kawkhantix equipos ukanakax sapa uruw proyectos compartidos ukanakan yanapt’asipxi, uka jan walt’awix utjaskakiwa.

| Jan sistematizado documentación utjkipanxa, khititix qhipa yatiyäw qillqt’ki jan ukax qhipa uñacht’äw churki ukax walja kutiw jach’añchäwix katuqasi, ukampirus khititix uka amuyunak sartayawayki ukax qhipäxarux chhaqtawayxiwa. Akax Dedekind jan walt’awiwa corporativa ukan.

Jichha pacha plataformanakax Mewayz ukham aka jan walt’äw askichapxi, equipo ukan yanapt’asiwipa, proyecto ukan qillqatanakap, ukhamarak irnaqäw thakhinak arknaqañ mä sistema ukar centralización ukamp. 207 módulos integrados ukanakax CRM, proyecto gestión, equipo ukan yatiyawipa, ukat análisis ukanakamp chikancht’atawa, sapa yanapt’awix qillqt’atawa, pacha uñt’ayatawa, ukatx atribuible ukhamawa. Kunawsatix mä equipo ukankir jaqix mä nota de proyecto ukan mä estrategia uñacht’ayi ukhax uka registro ukax utjaskakiwa. Kunawsatix mä irnaqäw thakhix mayjt’ayatäki ukhax mayjt’äw sarnaqäwix khitinakas chiqañchäw lurapxäna ukat kuna pachas lurapxäna uk uñacht’ayi. Kunjams atribución gap ukax Dedekind ukarux patak marat jilaw t’aqhisiyatayna, ukax estructuralmente jan lurañjamaw tukuwayi, kunapachatix infraestructura de documentación ukax plataforma ukar pachpa luratäki ukhaxa.

Cantoran Herenciap wasitat uñakipaña

Janiw kunas ukax Georg Cantor chiqpach brillantez ukarux jisk’achkiti. Argumento diagonal 1891 maran luratapa, números ordinales ukat cardinales transfinitos ukanakan jilxatatapa, ukat hipótesis continuo ukax jach’a jach’a lurawinakaw qhiparaski, ukax firma creativa distintiva ukampiw apt’ata. Machaq uñacht’awinakan jiskt’awipax janiw Cantor jach’a matemático ukhamäkiti — jupax jan jiskt’asisaw ukhamätayna — jan ukasti sarnaqäw yatiyäwix jan chiqapar uñjatati janicha.

Dedekind jupan yanapt’awinakapax matemáticas ukan chimpunakaparux juk’ampiw uñt’ayasi, ukax juk’amp chiqaparuw uñt’ayasi. Jupan chiqpach jakhüwinak cuts tuqi luratapax jichha pacha análisis yatichäw libronakanx enfoque estándar ukhamaw qhiparaski. Jupan teoría algebraica de números ukax Emmy Noether ukhat André Weil marakamaw matemáticos generacionanakarux ch’amanchawayi. Ukatx set-teórico ukan amuyunakapax, jichhax archivo ukan uñacht’äwinakap tuqiw juk’amp qillqt’ata, mä amuyt’ir jaqiruw uñacht’ayi, jupax janiw Cantoran corresponsal ukhamakïkänti jan ukasti intelectual ukar uñtasitaw — ukat yaqhip pachax nayrïr irpiripawa.

Mayamp uñakipañax janiw mä herencia t’unjañakiti, yaqha herencia uñstayañataki. Kunjams chiqpachan revolucionario amuyunakax jilxattaski uk juk’amp chiqapar amuyt’añatakiwa: janiw genio ukan saparst’at pachanakankiti, jan ukasti, jan jaytjasaw aruskipt’asi, maynit maynikam ch’amanchasi, ukatx juk’at juk’at amuyunakax mayacht’ataw ch’amanchasi. Tragedia ukax registro documental ukax wali juk’akiw utjäna, ukatx normas de publicación ukax wali laxänwa, uka realidad colaborativa chiqpach pachan katjañataki.

Mä Documentación-Nayrïr Uraqpachataki Yatichäwinaka

Cantor-Dedekind ukan ch’axwawipax mä ch’aman yatichäwiw uñacht’ayi, ukax academia uksat sipans juk’ampiruw puri. Mä pachanx propiedad intelectual ukan ch’axwawinakapax empresanakan ukhamarak carreranakan destino ukar uñt’ayaspawa, riguroso, chiqpach pachan documentación ukan wakiskirïtapax janiw sinti jach’añchatäkaspati. Sapa yanapt’asiwix amuyunakaruw puriyi, ukatx sapa amuyunakax mä proveniencia ukaniwa. Organizaciones ukanakax jilxattapxani ukax khitinakatix uka proveniencia ukar mä amtar puriñjam katjapki ukanakawa — janiw mä qhipa amuyt’äwjamäkiti, jan ukasti mä chimpunakjam kunjams irnaqañax lurasi uk uñacht’ayañataki.

138.000 empresanakatakix nayratpach Mewayz apnaqapxi lurawinakap apnaqañataki, aka kamachix sapa uru irnaqañan luratawa. Sapa cliente interacción CRM ukar mantata, sapa factura generada, sapa proyecto hito ukar arknaqatax mä permanente, thaqhañ registro uñstayi khitinakas kuns ukat kuna pachas yanapt’apxi. Mä arunxa, infraestructura ukawa, Dedekind ukax janipuniw utjkänti — mä sistema ukax asegura brillante contribuciones ukanakax janiw cuadernos privados ukar chhaqtkiti, patak marat jilaw uñt’ayasiñapatak suyt’i.

Historiax inas janipuniw mä definitivo verdicto churkchiti Cantor jupax Dedekind ukar plagio lurawayiti janicha ukxa. Machaq uñacht’awinakax balanzaruw inclina, ukampis taqpach chiqaw 19 siglo ukan mä amistad ukan sutilidades ukan imt’ata, ukax amparamp qillqt’at cartanakampi ukat nayraqatar uñkatas aruskipäwinakampiw lurasiwayi, ukax janiw kuna archivos ukanakas wasitat lurañjamäkiti. Ukampirus kuntix yatiqksna ukax janiw pächaskiti: taqi kuns qillqt’aña, jach’a chuymampiw crédito ukat sistemas ukanakax atribución automática ukar tukuyi. Jutïr Dedekind ukax juk’amp askiwa.

Sapa kuti jiskt’awinaka

Kuna uñacht’awinakas Cantor jupax Dedekind ukar plagio lurañapatak uñacht’ayi?

| Sarnaqäw yatxatirinakax Dedekind jupan jan uñt’at qillqatanakapampi Cantor jupan qhipa qillqatanakapampix pachan jan walt’awinakapat uñacht’ayapxi, ukampirus qillqatanakapanx pasajes ukanakaw uñacht’ayasi, kawkhantix Dedekind jupax jach’a amuyunak uñacht’ayi, ukax qhipatx Cantoran lurawipanx jan sum atribución ukamp uñstawayi.

Kunjamsa Cantor-Dedekind ukan mayacht’asiwipax jichha pacha matemáticas ukarux ch’amanchawayi?

Jupanakan mayacht’asiwipa ukhamarak ch’axwawipax fundamentalmente jichha pacha matemáticas ukan cimientonakap uñstayawayiwa. Dedekind jupan chiqpach jakhüwinak riguroso luratapax cuts tuqi ukat Cantor jupan teoría de conjuntos transfinitos ukan lurawipax mayacht’asisaw marco ukar utt’ayawayi, ukax niya taqpach matemáticas contemporáneas ukanw samart’i. Jupanakan jan tukuskir amuyunaka, sarantañ, matemáticas ukan yänakan kunjamas ukxat maynit maynikam mayjt’ayasiñanakax jichhürunakanx lógica, filosofía de matemáticas ukat fundamentales ukan yatxatäwinakap ch’amanchaskakiwa.

Kunatsa jichhax plagio tuqit aruskipäwix wasitat uñstaski?

| Ukhamaraki, nayrar sartañ herramientas de análisis textual ukat referencias cruzadas ukanakax pä matemáticos ukanakan amuyunakapan sarnaqawip uñakipañax juk’amp jasakiw lurasi. Aka machaq jikxatawinakax académico ukan munañap wasitat ch’amanchawayi, ukatx walja qillqatanakaruw ch’amanchawayi, ukax maynimp uñakipt’atawa, Cantor ukan yanapt’awinakapan nayrïr uñstawip wasitat uñakipañataki.

Kawkhans matemáticas ukat historia intelectual ukanakat juk’amp manqhan qillqatanakax jikxatasi?

Revistas académicas, archivos universitarios ukat bibliotecas digitales curadas ukanakax wali suma qalltawinakaw manqhan buceo ukan yatxatäwinakataki. Profesionales ukat contenido lurayirinakatakix jupanakan yatichäw contenidonak sum uñt’ayañ munapki ukat apnaqañ munapxi, Mewayz ukax mä OS empresarial 207 módulos ukan $19/mo ukjat qalltasinx blogueo, herramientas SEO ukat audiencia ukan apnaqañ ukanakaw utji — taqi kunatix mä plataforma de conocimientos autoritarias ukar lurañatakix wakisi.