Qorannoon saaxilamummaa bilcheefama

Qorannoo Saaxilamummaa Bilcheessa

Addunyaa nageenya saayibarii keessatti qorannoon saaxilamummaa yeroo dheeraaf ittisa dursanii hojjechuuf ulaagaa warqee ta’ee ture. Moodeelli kun qajeelaa dha: haakeroonni kophee adii of kennanii fi dhaabbileen nageenyaa dadhabina tokko malee sooftiweerii qoratu, hanqinoonni kun dirqamaan kuusaawwan deetaa gurguddoo akka tarree CVE keessatti galmaa’aniiru, akkasumas dallaa dijitaalaa keenya jabeessuuf paachoonni ni ba’u. Sirna rigor fi reaction irratti ijaarameedha. Garuu adeemsi bu’uuraa kun, yaada gaarii isaa hundaaf, bu’uuraan yoo cabe hoo? Fiigicha mudaa ta'uu danda'u hunda argachuuf taasifnu keessatti, suuraa guddaa sana yoo ijaan dhabne hoo? Guutummaan mala bulchiinsa saaxilamummaa... bilcheefame qofa ta'uu danda'a.

Lolaa CVEs Guddaa

Heddumminni saaxilamummaawwan argaman bakka cabbii irra gaheera. Waggaa waggaan Saaxilamummaa fi Saaxilamummaa Waliigalaa (CVE) haaraa kumaatamaan lakkaa’aman maxxanfamu, kunis gareewwan IT fi nageenyaaf hojii hin mo’amne uuma. Rakkoon jiru baay'ina qofa miti; innis haala dubbii (context) dha. Saaxilamummaan "murteessaan" mana kitaabaa hin beekamne, kan hin fayyadamne sarvarii irratti argamu ariifannaa sodaachisaa wal fakkaatuun akka mudaa cimina olaanaa poortala seensaa kee kan ummata fuuldura jiru keessatti ilaalama. Sagaleen kun gareewwan sa’aatii qaalii dhimmoota hojii daldalaa addaa isaanii irratti balaa qabatamaa xiqqaa ykn homaa hin qabne ta’uu danda’an adda baasuu fi qorachuuf akka dabarsan dirqisiisa, kunis qabeenya jalqabbii nageenyaa tarsiimoo ta’e irraa akka dhangala’u taasisa.

Walxaxiinsa Haala: Qabxii CVSS bira darbee

Sirni Qabxii Saaxilamummaa Waliigalaa (CVSS) sadarkaa ciminaa kaayyoo qabu kennuu kan kaayyeffate yoo ta’u, yeroo baay’ee garuu balaa daldalaa addunyaa dhugaa qabachuu hin danda’u. Saaxilamummaan tokko sadarkaa teeknikaatiin qabxii 9.8 (Critical) galmeessuu danda'a, garuu qaamni saaxilamaan sun interneetii kan hin qabne yoo ta'e, daataa miira namaa kakaasu kan hin qabanne yoo ta'e, ykn to'annoo nageenyaa birootiin yoo eegame, dhiibbaan daldalaa isaa inni qabatamaan xiqqaadha. Sirni amma jiru haala daldalaa caalaa cimina teeknikaa dursa kan kennu yoo ta'u, kunis sammuu "patch everything now" jedhu kan nama dadhabsiisu fi gahumsa hin qabneetti nama geessa. Nageenyi dhugaa jechuun jaamsanii paach hunda dibachuu miti; waa'ee bulchiinsa balaa sammuu qabuuti.

"Odeeffannoo keessatti liqimfamnee jirra, ogummaan beela'aa jirra. Addunyaan kana booda sintesaayizaroota, namoota odeeffannoo sirrii yeroo sirrii ta'etti walitti qabuu, waa'ee isaa qeequun yaaduu fi filannoowwan barbaachisoo ogummaadhaan gochuu danda'aniin kan geggeeffamu ta'a." - E.O. Wiilsan

Mala Moojuularii Bulchiinsa Balaa Intelligent

Kun bakka paradigm deebii jeequmsaa irraa gara bulchiinsa caaseffama, haala qabatamaatti ce’uu qabudha. Daldaltoonni sirna tokkummaa haala hojii isaanii adda ta’e hubachuu fi daataa saaxilamummaa karaa leensii sanaan akka calalu isaan dandeessisu barbaadu. Kun wiirtuu mala qaroo ta’eedha:

jechuun ni danda’ama
• Asset Intelligence: Jalqaba waan qabdu beeki. Inventaariin qabeenya bal’aa, yeroo hunda fooyya’u kan hin mari’atamnedha.
• Dursa Haala: Saaxila qabatamaa irratti hundaa’uun saaxilamummaa calaluu. Qabeenyi kun interneetii-fakkeessaa jiraa? PII ni adeemsifamaa? To’annoowwan biroo maaltu jira?
• Adeemsa Hojii Walitti Makame: Hojiiwwan sirreeffamaa gareewwan sirrii ta’aniif dursa kennuu fi yeroo xumuraa ifa ta’een haala walxaxaa ta’een ramaduu, jeequmsa tikkeettii irraa fagaachuu.
• Itti Fufiinsa Ulaagaa: Tattaaffii ciccituu fi salphisuu ofumaan gara ulaagaalee dambii akka SOC 2, ISO 27001, ykn HIPAAtti kaartaan kaartaa.

Ilaalchi waliigalaa kun daataa saaxilamummaa raw, panic-inducing vulnerability gara karoora bulchiinsa balaa ifa ta’ee fi tarkaanfii fudhachuu danda’utti jijjiira. Innis ciminaan osoo hin taane caalaatti qaroo hojjechuudha.

Jeequmsa irraa gara Ifatti Mewayz waliin

Uumamni caccabuu tuullaawwan teeknooloojii daldalaa ammayyaa-appii SaaS, meeshaalee amala, fi waltajjiiwwan qunnamtii kudhan kudhan-rakkina bulchiinsa saaxilamummaa hammeessa. Akeekkachiisni murteessaan chaanaalii Slack keessatti ni bada, gabatee battalumatti yeroon isaa darba, odeeffannoon tarkaanfii fudhachuu danda'u immoo saanduqa galtee iimeelii keessatti liqimfama. OSn daldalaa moojuularii akka Mewayz kana kan ilaalu yaa’a odeeffannoo adda addaa kana giddugaleessa gochuudhaani. Iskaanaroota saaxilamummaa, bulchitoota qabeenya, fi meeshaalee hojii hordofuu gara sirna hojii tokkoo, kan haala barbaadamuun jijjiiramuu danda’utti walitti makuun, Mewayz walnyaatinsa E.O. Wiilsan jechuun ibseera. Hoggantoonni nageenyaa daataa teeknikaa haala daldalaa wajjin akka uwwisan, dursa kennuu ofumaan akka hojjetaniifi dhaabbatichi guutuun balaa dhugaadhaan barbaachisaa ta’e irratti akka xiyyeeffatu ni taasisa. Qorannoon saaxilamummaa wantoota barbaachisan ni kenna, garuu sirna sirnaan walitti makuu fi bilcheessuun gargaaru malee jeequmsa qalamaa fi hin to'atamneen hafta. Yeroon kutaa nyaataa sirreessuudha malee waa'ee wantoota haaraa balbala ga'an hunda iyyuu qofa miti.

Gaaffilee Irra Deddeebiin Gaafataman

Qorannoo Saaxilamummaa Bilcheessa

Addunyaa nageenya saayibarii keessatti qorannoon saaxilamummaa yeroo dheeraaf ittisa dursanii hojjechuuf ulaagaa warqee ta’ee ture. Moodeelli kun qajeelaa dha: haakeroonni kophee adii of kennanii fi dhaabbileen nageenyaa dadhabina tokko malee sooftiweerii qoratu, hanqinoonni kun dirqamaan kuusaawwan deetaa gurguddoo akka tarree CVE keessatti galmaa’aniiru, akkasumas dallaa dijitaalaa keenya jabeessuuf paachoonni ni ba’u. Sirna rigor fi reaction irratti ijaarameedha. Garuu adeemsi bu’uuraa kun, yaada gaarii isaa hundaaf, bu’uuraan yoo cabe hoo? Fiigicha mudaa ta'uu danda'u hunda argachuuf taasifnu keessatti, suuraa guddaa sana yoo ijaan dhabne hoo? Guutummaan mala bulchiinsa saaxilamummaa... bilcheefame qofa ta'uu danda'a.

Lolaa CVEs Guddaa

Heddumminni saaxilamummaawwan argaman bakka cabbii irra gaheera. Waggaa waggaan Saaxilamummaa fi Saaxilamummaa Waliigalaa (CVE) haaraa kumaatamaan lakkaa’aman maxxanfamu, kunis gareewwan IT fi nageenyaaf hojii hin mo’amne uuma. Rakkoon jiru baay'ina qofa miti; innis haala dubbii (context) dha. Saaxilamummaan "murteessaan" mana kitaabaa hin beekamne, kan hin fayyadamne sarvarii irratti argamu ariifannaa sodaachisaa wal fakkaatuun akka mudaa cimina olaanaa poortala seensaa kee kan ummata fuuldura jiru keessatti ilaalama. Sagaleen kun gareewwan sa’aatii qaalii dhimmoota hojii daldalaa addaa isaanii irratti balaa qabatamaa xiqqaa ykn homaa hin qabne ta’uu danda’an adda baasuu fi qorachuuf akka dabarsan dirqisiisa, kunis qabeenya jalqabbii nageenyaa tarsiimoo ta’e irraa akka dhangala’u taasisa.

Rakkoo Haala: Qabxii CVSS bira darbee

Sirni Qabxii Saaxilamummaa Waliigalaa (CVSS) sadarkaa ciminaa kaayyoo qabu kennuu kan kaayyeffate yoo ta’u, yeroo baay’ee garuu balaa daldalaa addunyaa dhugaa qabachuu hin danda’u. Saaxilamummaan tokko sadarkaa teeknikaatiin qabxii 9.8 (Critical) galmeessuu danda'a, garuu qaamni saaxilamaan sun interneetii kan hin qabne yoo ta'e, daataa miira namaa kakaasu kan hin qabanne yoo ta'e, ykn to'annoo nageenyaa birootiin yoo eegame, dhiibbaan daldalaa isaa inni qabatamaan xiqqaadha. Sirni amma jiru haala daldalaa caalaa cimina teeknikaa dursa kan kennu yoo ta'u, kunis sammuu "patch everything now" jedhu kan nama dadhabsiisu fi gahumsa hin qabneetti nama geessa. Nageenyi dhugaa jechuun jaamsanii paach hunda dibachuu miti; waa'ee bulchiinsa balaa sammuu qabuuti.

Mala Moojuularii Bulchiinsa Balaa Intelligent

Kun bakka paradigm deebii jeequmsaa irraa gara bulchiinsa caaseffama, haala qabatamaatti ce’uu qabudha. Daldaltoonni sirna tokkummaa haala hojii isaanii adda ta’e hubachuu fi daataa saaxilamummaa karaa leensii sanaan akka calalu isaan dandeessisu barbaadu. Kun wiirtuu mala qaroo ta’eedha:

Jeequmsa irraa gara Ifatti Mewayz waliin

Uumamni caccabuu tuullaawwan teeknooloojii daldalaa ammayyaa-appii SaaS, meeshaalee amala, fi waltajjiiwwan qunnamtii kudhan kudhan-rakkina bulchiinsa saaxilamummaa hammeessa. Akeekkachiisni murteessaan chaanaalii Slack keessatti ni bada, gabatee battalumatti yeroon isaa darba, odeeffannoon tarkaanfii fudhachuu danda'u immoo saanduqa galtee iimeelii keessatti liqimfama. OSn daldalaa moojuularii akka Mewayz kana kan ilaalu yaa’a odeeffannoo adda addaa kana giddugaleessa gochuudhaani. Iskaanaroota saaxilamummaa, bulchitoota qabeenya, fi meeshaalee hojii hordofuu gara sirna hojii tokkoo, kan haala barbaadamuun jijjiiramuu danda’utti walitti makuun, Mewayz walnyaatinsa E.O. Wiilsan jechuun ibseera. Hoggantoonni nageenyaa daataa teeknikaa haala daldalaa wajjin akka uwwisan, dursa kennuu ofumaan akka hojjetaniifi dhaabbatichi guutuun balaa dhugaadhaan barbaachisaa ta’e irratti akka xiyyeeffatu ni taasisa. Qorannoon saaxilamummaa wantoota barbaachisan ni kenna, garuu sirna sirnaan walitti makuu fi bilcheessuun gargaaru malee jeequmsa qalamaa fi hin to'atamneen hafta. Yeroon kutaa nyaataa sirreessuudha malee waa'ee wantoota haaraa balbala ga'an hunda iyyuu qofa miti.